Güzel sanat eserinin usulüne uygun bir yarýþma sonucuna dayanmadan doðrudan temin ile alýnmasý mümkün müdür?

Ýhaleyi Yapan Daire:

Baþvuru Tarih ve Sayýsý:

Baþvuruya Konu Ýhale:

Kurumca Yapýlan Ýnceleme ve Deðerlendirme:

                      Kültür ve Turizm   Bakanlýðý Güzel Sanatlar Genel Müdürlüðü'nce yapýlan "29.09.2006 Tarihli Anýt Heykel, Rölyef" ihalelerine iliþkin olarak Maliye Bakanlýðý Bütçe ve Mali Kontrol Genel Müdürlüðü ´nün 13.10.2006 tarih ve 20763 sayý ile Kurum kayýtlarýna alýnan yazýsýnýn ekindeki Burhan ALKAR'a ait dilekçede ihale mevzuatýna aykýrýlýk iddialarýna yer verildiði,

Ýdare tarafýndan gönderilen ihale iþlem dosyasýnýn incelenmesinden, mevzuata aykýrý olduðu   belirtilen ihale iþlemlerinin deðerlendirilmek, gerekiyorsa incelenmek ve/veya soruþturulmak üzere konunun, Kültür ve Turizm Bakanlýðý ´na bildirilmesine karar verilmesinin uygun olacaðý sonuç ve kanaatine varýldýðý belirtilmiþtir.

Karar:

Esas Ýnceleme Raporu ve ekleri incelendi:

Baþvuru dilekçesinde özetle; idarenin 2006 yýlýnda yaptýðý 70-80 kadar anýt, heykel, rölyef yapýmý ile ilgili ihale mevzuatý ile baðdaþmayan uygulamalarla ilgili olarak Maliye Bakanlýðýna yapmýþ olduklarý baþvuru üzerine konunun Kamu Ýhale Kurumu tarafýndan incelenmesi sonucunda Kamu Ýhale Kurulunun 17.07.2006 tarih ve 2006/UH.Z-1689 sayýlý kararý ile söz konusu iþlemlerin mevzuata aykýrý bulunduðu ve konunun deðerlendirilmek, gerekiyorsa incelenmek veya soruþturulmak üzere Kültür ve Turizm Bakanlýðýna bildirilmesine karar verildiði,

Söz konusu karar doðrultusunda yapýlacak iþlemlerin sonucu beklenirken yeni anýt, heykel ve rölyef ihaleleriyle ilgili Genel Müdürlüðün çatýsý altýnda ve senelerdir bilinen yöntem ve elemanlarla maket yapýmlarýnýn gündeme geldiði, idarenin söz konusu Kurul Kararýný hiçe sayarak mevzuata aykýrý ayný uygulamalarý 29.09.2006 tarihinde yapacaðý alýmda da devam ettirdiði,

Amacý, içeriði, jüri üyeleri, nereye konacaðý belli olmayan, fiyatý, büyüklüðü, maket ölçeði bilinmeyen, þartnamesiz Anýt maketi yaptýrmak ve sonra da anýtla, isimden baþka iliþkileri olmayan bu maketleri büyütüp maden veya polyestere dönüþtürmenin Güzel Sanatlar Genel Müdürlüðüne özgü bir yöntem olduðu ve 1990 yýlýndan beri devam ettiði, yüzlerle hatta binlerle ifade edilen bu uygulamalarýn kapalý kapýlar ardýnda seneler boyu üç beþ kiþiye verildiði, idareden 2006 yýlýnda yapýlacak uygulamalarla ilgili þartnameler hakkýnda hiç cevap alamadýðý, idarenin uygulama yönteminin yanlýþ olduðu, bu tür anýtlarý yaptýrabilecek kapasitede elemaný olmadýðý, sonuç itibariyle 29.09.2006 tarihli ihalenin iptalinin gerektiði iddialarýna yer verilmiþtir.

Baþvuru dilekçesi ve ekleri ile ilgili idareden gönderilen bilgi ve belgelerin incelenmesi sonucunda aþaðýdaki hususlar tespit edilmiþtir.

Ýdarenin Kuruma hitaben 03.11.2006 tarih ve 177792 sayýlý yazýsýnda özetle; "Anýt, heykel, büst, mask ve rölyeflerin yapýmý iþlerinin Bakanlýðýn web sayfasýndan duyurulduðu, ayrýca sanatçý, dernek ve meslek kuruluþlarý olmak üzere bünyesinde güzel sanatlar fakültesi olan üniversitelerin rektörlüklerine yazýlý olarak gönderdikleri, duyuruda konuya ilgi duyan sanatçýlarýn hazýrlayacaklarý eser maketlerini deðerlendirmeye sunabileceklerinin açýkça vurgulandýðý, uygulamalarýnýn baþvuru niteliðinde olduðu, ihale ve yarýþmaya yönelik olmamasý itibariyle görsel ve yazýlý basýnda ilana çýkýlmadýðý, söz konusu duyuru sonucunda toplanan sanatçýlara ait örnek maketlerin Bakanlýkça oluþturulan komisyon marifetiyle deðerlendirildiði, söz konusu anýtlarýn yapýmýnýn 4734 sayýlý Kanunun 22 nci maddesinin (b) bendine göre gerçekleþtirilmekte olmasý nedeniyle teklif alma yoluna gidilmediði, bu süreçte 11 adet anýt, 22 adet büst yaptýrýldýðý, 29.09.2006 tarihinde alýnan karara iliþkin tutanaðýn ekte sunulduðu, ancak alýnan kararlara iliþkin herhangi bir uygulama yapýlmadýðý," hususlarýna yer verildiði,

                      Baþvuru dilekçesi ekinde sunulan iddiaya konu alýma (29.09.2006 tarihli) iliþkin duyuruda özetle; "2006 yýlý bütçesinden yapýmýna baþlanan eserler yanýnda; þžair Dede Ömer Ruþeni, 4. Murat Anýtý, Fatih Sultan Mehmet ve Lalasý, Kanuni Sultan Süleyman, Atlý Alpaslan, Albay Bekir Sami Bey Anýtý, Karacaoðlan, Köroðlu, Fevzi Çakmak Büstü, Zübeyde Haným Heykeli, Zafer Anýtý, Ýnsanlýk Anýtý, Kahraman Türk Kadýný Emine Bacý, Saraycýk'lý Mustafa, Mermi Taþýyan Türk Kadýný Heykeli ile Çanakkale Rölyefi yaptýrýlmasýnýn planlandýðý,  

2006 yýlý baþýnda yapýlan duyurulara fazla sayýda müracaat olduðu, ve eserlerin büyük bölümünün yapýmýna baþlandýðý,

Ancak yeni taleplere göre yukarýda belirtilen þahsiyetlere ve iþlere ait eserlerin de yaptýrýlacaðý, bu eserleri yapmak isteyen sanatçýlarýn eser maketlerini 29 Eylül Cuma gününe kadar Genel Müdürlüðe teslim etmeleri gerektiði, eser maketlerine ödeme yapýlmayacaðý,"   hususlarýna yer verildiði görülmüþtür.

4734 sayýlý Kanunda, bu Kanun kapsamýnda yer alan idarelerin ihtiyaçlarýný hangi usullere göre karþýlayabileceði belirtilmiþtir. Anýlan Kanun uyarýnca ihtiyaçlarýn karþýlanmasýnda temel ihale usulleri belli istekliler arasýnda ihale usulü, açýk ihale usulü olarak belirlenmiþ, Kanunda öngörülen koþullarýn gerçekleþmesi þartýyla da, pazarlýk usulü veya doðrudan temin ile bu ihtiyaçlarýn karþýlanmasýnýn mümkün olduðu hükme baðlanmýþtýr. Ayrýca, Kanun kapsamýndaki idarelerce ilgili mevzuatýnda belirlenecek usul ve esaslara göre rekabeti saðlayacak þekilde ilân yapýlmak suretiyle, jüri tarafýndan deðerlendirme yapýlmak üzere ödüllü veya ödülsüz yarýþma yaptýrýlabilecektir.

4734 sayýlý Kanun kapsamýnda yer alan idarelerin mimarlýk, peyzaj mimarlýðý, mühendislik, kentsel tasarým projeleri, þehir ve bölge planlama ve güzel sanat eserleri ile ilgili plan veya tasarým projesi elde edilmesine yönelik olarak yaptýracaklarý yarýþmalara iliþkin esas ve usuller Mimarlýk, Peyzaj Mimarlýðý, Mühendislik, Kentsel Tasarým Projeleri, þžehir ve Bölge Planlama ve Güzel Sanat Eserleri Yarýþmalarý Yönetmeliðinde düzenlenmiþtir.

Bu Yönetmelikte, yarýþmanýn þekilleri, türleri, yarýþmalarýn düzenlenmesinde uyulacak esaslar, yarýþma þartnamesi, ön seçim þartnamesi, yarýþmacýlardan istenen hususlar, yarýþmanýn ilaný, katýlma esaslarý, yarýþmanýn süre ve takvimi, jüri üyelerine iliþkin esaslar, bu üyelerin çalýþmalarý, raportörlerin seçimi, projelerin incelenme usulü, yarýþmanýn sonuçlanmasý, jüri ve diðer ücretler ile ödüllerin tespiti, ödemelerle ilgili kurallar ile hak ve sorumluluklara iliþkin düzenlemelere yer verilmiþtir.

Anýlan Yönetmeliðin 46 ncý maddesinde ise, hangi hallerde ödülsüz yarýþma düzenlenebileceði belirtilmiþ olup, deprem, sel gibi büyük doðal afetler sonrasýnda ihtiyaç duyulan yeniden yapýlanma projeleri kapsamýnda meslek odalarýnýn da uygun görüþlerinin alýnarak ödülsüz yarýþmalar düzenlenebileceði hükme baðlanmýþtýr.

Ayrýca, 4734 sayýlý Kanunun 22 nci maddesinin (b) bendinde ise, "sadece gerçek veya tüzel tek kiþinin ihtiyaç ile ilgili özel bir hakka sahip olmasý" durumu, ihtiyaçlarýn ilan yapýlmaksýzýn ve teminat alýnmaksýzýn doðrudan temini usulüne baþvurulabileceði durumlar arasýnda sayýlmýþtýr.    

Bu itibarla, yaptýrýlacak heykel, anýt ve rölyeflere iliþkin ortaya çýkan ihtiyacýn doðrudan temin yoluyla karþýlanmasý için öncelikle bu ihtiyacýn, ihtiyaç ile ilgili özel bir hakka sahip olan gerçek veya tüzel kiþiden temininin kaçýnýlmaz olmasý gerekmektedir. Bu nedenle, ihtiyaç ile ilgili özel bir hakka sahip olan gerçek veya tüzel kiþinin bir yarýþmayla belirlenmesi ise ancak, mevzuatta objektif kurallara ve kriterlere göre düzenlemeye kavuþturulmuþ bir tasarým yarýþmasýna dayalý olarak gerçekleþtirilmesi ile mümkün bulunmaktadýr.

Anýlan nedenlerle, mevzuat hükümlerine uygun olarak gerçekleþtirilen bir tasarým yarýþmasý sonucunda, Yönetmelikle önceden belirlenmiþ genel ve objektif kriterlere göre seçilmiþ bir sanat eseri ile ilgili tasarým projesinden söz edilebileceðinden, buna dayalý olarak 4734 sayýlý Kanunun 22 nci maddesinin (b) bendinde göre gerçekleþtirilecek bir alým için geçerli bir hukuki dayanaktan söz etmek de mümkün olabilecektir.

Mimarlýk, Peyzaj Mimarlýðý, Mühendislik, Kentsel Tasarým Projeleri, þžehir ve Bölge Planlama ve Güzel Sanat Eserleri Yarýþmalarý Yönetmeliðinde, güzel sanat eserleri ile ilgili plan veya tasarým projesi elde edilmesine yönelik olarak yaptýracaklarý yarýþmalara iliþkin esas ve usulleri ile hangi hallerde ödülsüz yarýþmanýn düzenlenebileceði belirtilmiþ olmasýna raðmen, idarece Kuruma gönderilen bilgi ve belgeler kapsamýndan, yaptýrýlacak olan heykel, anýt ve rölyeflere iliþkin sunulacak maketlerin ödülsüz olarak seçim usulünün de söz konusu Yönetmeliði göre yapýlmadýðý ve bu nedenle, maketlerin seçim usulüne iliþkin olarak da, yarýþmanýn ilaný, yarýþma þartnamesinin hazýrlanmasý gibi hususlarýn da, bu Yönetmeliðe göre gerçekleþtirilmediði anlaþýlmýþ olup,   idarece söz konusu maketlerin seçimine iliþkin uygulanan yarýþma usulünün de hukuki dayanaðý bulunmamaktadýr.

4734 sayýlý Kanunun 22 nci maddesinin (b) bendinde göre bir alým yapýlabilmesi için öncelikle ihtiyacýn doðduðu tarihte "sadece gerçek veya tüzel tek kiþinin ihtiyaç ile ilgili özel bir hakka sahip olmasý"   durumunun varolmasý gerekmektedir. Bu nedenle söz konusu alým usulü, ihale konusu hizmet alýmýnýn bilimsel, teknik, fikri veya sanatsal v.b. nedenlerle ve münhasýr haklarýn korunmasý nedeniyle sadece belirli bir hizmet sunucusu tarafýndan gerçekleþtirilebiliyorsa söz konusu olabilecek olup, ayný açýklamaya Kamu Ýhale Genel Tebliðinde de yer verilmiþtir.

Açýklanan nedenlerle;

Mevzuata aykýrý olduðu yukarýda belirtilen ihale iþlemlerinin deðerlendirilmek ve bu aykýrýlýklarýn gerçekleþmesinde sorumluluðu olanlar hakkýnda gerekiyorsa inceleme ve/veya soruþturma baþlatýlmak üzere konunun, Kültür ve Turizm Bakanlýðý ´na bildirilmesine,

Oyçokluðu ile karar verildi.